بسا اختلاف‌ست اما مختار شيخ الرئيس و صاحب ذخيره آنست كه استرخاى عنبيه بنا بر استيلاى رطوبت و بدان ممر تنگ شدن ثقبه و جفاف و پژمردگى عنبيه بسبب غلبهء يبوست و ايضا و اجتماع و انقباض اجزاى قرنيه بسبب رطوبت يا يبوست و مجتمع و متمدد ساختن عنبيه را و بازافتادن مده عنبيه از جهت كمتر شدن رطوبت بيضيه و بدين سبب كوچك و پژمرده گشتن عنبيه و گرد آمدن كيموس صلب و غليظ در ثقبهء افشردن آن موجبات حدوث علت ضيق و اسباب عروض ضعف بصارت‌ست چه هرگاه رطوبت يا يبوست بر عنبيه استيلا يابد شك نيست كه قوام روح را متغير سازد و ضعف در باصره پديد آيد و كذلك هنگام اجتماع و انقباض قرنيه بسبب غلبهء رطوبت يا يبوست به نهجى كه به تبعيت وى عنبيه هم مجتمع و متمدد شود ثقبهء عنبيه فراهم آيد و در قرنيه تكاثف و غضون رو نمايد پس بالضرور نور و اشباح بنا بر عدم شفافيت قرنيه منطبع بر جليديه و نافذ از ثقبهء عنبيه نشود و هر چيز كه به نظر عليل درآيد زيرا برو ؟ ؟ ؟ دور مىنمايد و هذا هو الضعف و كمتر شدن رطوبت بيضيه و افشردن كيموس صلب در ثقبهء عنبيه باتفاق جمهور سبب ضيق و ضعف بصارت‌ست و تدبير مقدم و آثار رطوبت و يبوست علامت سبب اول و دوم و چشم كوچك شدن و عدم رويت غير از اشباح اشيا و نشان خشكى پيدا بودن و تدبير مقدم علامت عام سبب سوم و چهارم و انتفاى شفافيت و اجتماع اجزاى قرنيه علامت خاص سبب سوم و نانمودن ثقبه علامت سبب پنجم‌ست تخيلات بفتح فوقانى و خاى معجمه و ضم تحتانى مشدده و فتح لام مع الالف و فوقانى ثانى مرضيست كه در هوا اشكال مختلفه و الوان متنوعه ديده شود و حدوث مرض مذكور بانواع كثيره صورت بندد يكى آنكه از ذكاى حسّ باصره بود و اجسام صغيره و ابخرهء خفيفه كه در جو سما ثابت باشند و كذلك بخارات غذائى كه در هيچ‌گاه بدن از انها خالى نباشد باحساس درآيد و درين نوع سائر حواس سالم باشند و در فعل حس از هيچ وجه قصورى نبود و از تناول اغذيهء مغلظه تخيلات كمتر گردد دوم آنكه از آفت طبقات خاصه چون در طبقهء قرنيه باشد همچو آثار جدرى و رمد و برد مكثف حدوث گردد و اين چنان باشد كه آثار مذكور بنا بر صغر خود اگرچه به نظر نيايد اما از جهت ابطال شفافيت طبقه بحسب مقدار خويش مانع ابصار آيد پس لاجرم به قدر هيئت اشكال آثار كه مثلث بود يا مربع يا مسدس بيمار تخيل نمايد و اين نوع از اسباب ما تقدم و ازمان خيالات بىاحداث آفت ديگر و حسب اغذيه ازدياد و نقصان ناپذيرفتن واضح گردد سوم آنكه عارضهء رطوبات خاصه بيضيه باعث تولد مرض شود و اين چهار گونه بود نخستين جوهر رطوبت